Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος για τη γεωπολιτική σταθερότητα και την ενεργειακή ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει η πορεία υλοποίησης του Great Sea Interconnector (GSI), του στρατηγικού ηλεκτρικού καλωδίου που αποσκοπεί στη διασύνδεση των δικτύων Ελλάδας και Κύπρου, με μελλοντική προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ. Πίσω από τις επιχειρησιακές κινήσεις στο θαλάσσιο πεδίο κρύβεται ένα σύνθετο πλέγμα κανόνων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας αλλά και λεπτών διπλωματικών ισορροπιών.
Το νομικό πλαίσιο και η ελευθερία της ανοικτής θάλασσας
Σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και ειδικότερα το άρθρο 79, όλα τα κράτη διατηρούν αναφαίρετο δικαίωμα τοποθέτησης υποβρυχίων καλωδίων και σωληναγωγών στην υφαλοκρηπίδα. Η διάταξη καθιστά σαφές ότι το παράκτιο κράτος δεν δύναται να παρεμποδίζει την πόντιση ή τη συντήρησή τους, εφόσον ασκείται μια θεμελιώδης ελευθερία της ανοικτής θάλασσας. Η νομική αυτή υπεροχή προστατεύει έργα διεθνούς κοινής ωφέλειας από μονομερείς περιορισμούς, θέτοντας ως μόνη απαίτηση τον σεβασμό των δικαιωμάτων των υπόλοιπων χρηστών του θαλάσσιου χώρου (due regard), βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 2.
Τα τέσσερα καθεστώτα της διαδρομής
Η χάραξη του υποθαλάσσιου αγωγού διαπερνά τέσσερα διακριτά νομικά καθεστώτα στην Ανατολική Μεσόγειο:
- Αιγιαλίτιδες ζώνες: Τα ακραία τμήματα εκκινούν από τα χωρικά ύδατα της Ελλάδας δυτικά και καταλήγουν στα χωρικά ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας ανατολικά.
- Μη οριοθετημένη θαλάσσια περιοχή: Στο κεντρικό τμήμα της διαδρομής εκτείνεται εκτεταμένος βυθός επί του οποίου Ελλάδα και Τουρκία προβάλλουν αλληλεπικαλυπτόμενες αξιώσεις υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, χωρίς ωστόσο να έχει υπάρξει επίσημη οριοθέτηση. Ελλείψει συμφωνίας, η περιοχή αυτή νομικά διέπεται από το καθεστώς της ανοικτής θάλασσας.
- Τμήμα οριοθετημένης ΑΟΖ: Περιοχή έως τον 28ο μεσημβρινό εμπίπτει στη συμφωνημένη ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ, μέρος της οποίας διεκδικεί παράνομα η Τουρκία επικαλούμενη το ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο δεν αναγνωρίζεται από την ΕΕ και τη διεθνή κοινότητα.
Η ευρωπαϊκή διάσταση και ο ρόλος της Γαλλίας
Το έργο έχει χαρακτηριστεί ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) από την Ευρωπαϊκή Ένωση, χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκά ταμεία και υλοποιείται από εξειδικευμένους γαλλικούς ομίλους. Όταν η Άγκυρα επιχείρησε να προβάλει αξιώσεις προηγούμενης «άδειας» για έρευνες σε περιοχές που μονομερώς θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, η κατάσταση απείλησε να οδηγήσει σε στρατιωτική κλιμάκωση.
Η αποφυγή μιας επικίνδυνης εμπλοκής επιτεύχθηκε μέσω της ενεργού διπλωματικής παρέμβασης του Παρισιού. Μέσω επίσημων διαύλων και ενημερωτικών διακοινώσεων, η διαδικασία αποφορτίστηκε πολιτικά. Ως αποτέλεσμα, το ερευνητικό σκάφος απέπλευσε απρόσκοπτα από την Κρήτη ακολουθώντας την ελληνική NAVTEX, ενώ η τουρκική πλευρά αναγκάστηκε να υποχωρήσει από την αρχική απαίτηση «αδειοδότησης», περιοριζόμενη σε ρητορική περί «συντονισμού».
Το χρονοδιάγραμμα και οι τεχνικές προκλήσεις
Το ερευνητικό πλοίο συνεχίζει τις βυθομετρικές εργασίες στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Κάσου και Καρπάθου, σε ένα περιβάλλον με ιδιαίτερα απαιτητικό ανάγλυφο, μεγάλες χαράδρες και βαθιά θαλάσσια βάθη. Οι εργασίες χάραξης εκτιμάται ότι θα διαρκέσουν από τέσσερις έως έξι μήνες, ενώ η τελική πόντιση και η ηλεκτροδότηση της διασύνδεσης τοποθετούνται στον χρονικό ορίζοντα του 2030, με τη νομική υπεροχή του έργου να παραμένει η ισχυρότερη εγγύηση για την ολοκλήρωσή του.

