Μια σημαντική μεταρρύθμιση στο εκλογικό σύστημα των Ηνωμένων Πολιτειών έρχεται εκ νέου στο προσκήνιο, καθώς η πρωτοβουλία για την εκλογή του προέδρου βάσει της πανεθνικής λαϊκής ψήφου αποκτά νέα πολιτική δυναμική. Το σχέδιο στοχεύει στην αποτροπή φαινομένων όπου ο νικητής της λαϊκής ψήφου σε εθνικό επίπεδο χάνει τελικά την προεδρία λόγω των συσχετισμών στο Εκλεκτορικό Κολέγιο, όπως συνέβη στις αναμετρήσεις του 2000 και του 2016.
Πώς λειτουργεί το διαπολιτειακό σύμφωνο
Ο μηχανισμός βασίζεται σε μια διαπολιτειακή συμφωνία (National Popular Vote Interstate Compact), σύμφωνα με την οποία οι συμμετέχουσες πολιτείες δεσμεύονται να παραχωρούν όλες τις εκλεκτορικές τους ψήφους στον υποψήφιο που επικρατεί πανεθνικά, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα εντός της δικής τους επικράτειας. Το σύμφωνο πρόκειται να ενεργοποιηθεί μόνο όταν οι ενταγμένες πολιτείες συγκεντρώσουν συνολικά 270 εκλεκτορικές ψήφους, τον αριθμό δηλαδή που απαιτείται για την εξασφάλιση του Λευκού Οίκου.
Μέχρι στιγμής, 18 πολιτείες μαζί με την Περιφέρεια της Κολούμπια έχουν κυρώσει τη συμφωνία, αντιπροσωπεύοντας 222 εκλεκτορικές ψήφους. Οι πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες των Δημοκρατικών σε πολιτείες όπως η Αριζόνα, το Μίσιγκαν, η Νεβάδα, η Πενσιλβάνια και το Ουισκόνσιν —όπου ελέγχουν πλέον τόσο τη διακυβέρνηση όσο και τα νομοθετικά σώματα— προσφέρουν ένα δυνητικό απόθεμα 61 επιπλέον εκλεκτόρων, ικανό να ξεπεράσει το απαιτούμενο όριο.
Νομικά εμπόδια και συνταγματικές αμφισβητήσεις
Παρά τη δυναμική αυτή, η υλοποίηση του εγχειρήματος παραμένει εξαιρετικά περίπλοκη. Συντηρητικές νομικές δεξαμενές σκέψης προειδοποιούν για μαζικές προσφυγές στα δικαστήρια, υποστηρίζοντας ότι μια τόσο θεμελιώδης αλλαγή απαιτεί αναθεώρηση του Συντάγματος και δεν μπορεί να εφαρμοστεί μέσω πολιτειακής νομοθεσίας.
- Έγκριση Κογκρέσου: Ερίζεται το εάν απαιτείται η συγκατάθεση του ομοσπονδιακού Κογκρέσου για να καταστεί έγκυρη μια τέτοια διακρατική συνεννόηση, καθώς και αν ο πρόεδρος έχει δικαίωμα αρνησικυρίας.
- Ανισότητες στην ψηφοφορία: Νομικοί αναλυτές σημειώνουν ότι οι διαφορετικοί εκλογικοί κανόνες ανά πολιτεία —όπως η επιστολική ψήφος και οι απαιτήσεις ταυτοποίησης— ενδέχεται να προσβληθούν για άνιση μεταχείριση των ψηφοφόρων.
- Προσφυγή στα δικαστήρια: Θεωρείται σχεδόν βέβαιο πως το ζήτημα θα καταλήξει στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ πριν από οποιαδήποτε πρακτική εφαρμογή.
Εσωτερικές διαφοροποιήσεις και στρατηγικές επιπτώσεις
Η πρόταση διχάζει τόσο τον πολιτικό κόσμο όσο και τα ίδια τα στελέχη του Δημοκρατικού κόμματος. Ενώ προβεβλημένοι κυβερνήτες υποστηρίζουν ανοιχτά την υπεροχή της καθολικής λαϊκής βούλησης, άλλοι διατηρούν επιφυλάξεις για το αν η κίνηση αυτή θα υποβαθμίσει τη σημασία των μικρότερων πολιτειών, στρέφοντας το ενδιαφέρον των υποψηφίων αποκλειστικά στα πολυπληθή αστικά κέντρα.
Εάν τελικά το σχέδιο επικρατήσει, αναμένεται να αναδιαμορφώσει πλήρως τις στρατηγικές των προεδρικών εκστρατειών, αναγκάζοντας τους υποψηφίους να εγκαταλείψουν την αποκλειστική εστίαση στις λεγόμενες αμφίρροπες πολιτείες (swing states) και να επιδιώκουν ευρεία εκλογική επιρροή σε κάθε γωνιά της αμερικανικής επικράτειας.

