Ενώ η ανθρώπινη ζωή εξακολουθεί να διακηρύσσεται θεσμικά ως υπέρτατη αξία και τα θεμελιώδη αγαθά —όπως το καθαρό νερό, ο αέρας και η πρόσβαση σε δημόσια υγεία— αναγνωρίζονται ως απαραβίαστα δικαιώματα, η σύγχρονη πραγματικότητα διαψεύδει συστηματικά αυτές τις αρχές. Σε πολλαπλά σημεία του πλανήτη διαμορφώνονται ζώνες κοινωνικού και οικολογικού αποκλεισμού, όπου ανθρώπινοι πληθυσμοί αντιμετωπίζονται ως λειτουργικά αναλώσιμοι.
Η θεσμοποιημένη εγκατάλειψη και οι «αναλώσιμες ζωές»
Στο πρόσφατο βιβλίο της με τίτλο «Η οικονομία του θανάτου: Για μια πολιτική των ζωτικών αναγκών» (L’économie de la mort. Pour une politique de besoins vitaux), η πολιτική στοχαστής Φρανσουάζ Βερζές υποστηρίζει ότι οι μηχανισμοί της παγκόσμιας οικονομίας και της πολιτικής ισχύος συνεχίζουν να διαχωρίζουν την ανθρωπότητα σε προνομιούχους και περιθωριοποιημένους. Η ίδια επισημαίνει πως οι σύγχρονες συνθήκες σε προσφυγικούς καταυλισμούς, κέντρα κράτησης, σωφρονιστικά ιδρύματα και μονάδες φροντίδας δεν συνιστούν απλώς διοικητικές παραλείψεις, αλλά αποτελούν συνειδητή πολιτική επιλογή οργανωμένης εγκατάλειψης.
Η κατάσταση αυτή συνδέεται με μια βαθιά ριζωμένη αποικιοκρατική λογική που συνεχίζει να λειτουργεί τόσο στη διεθνή σκηνή όσο και στο εσωτερικό των ανεπτυγμένων κρατών. Η αντιμετώπιση των μεταναστών, των μειονοτήτων και των οικονομικά ασθενέστερων στρωμάτων συνοδεύεται συχνά από τιμωρητικές πρακτικές στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, εντείνοντας την περιθωριοποίησή τους.
Περιβαλλοντική ανισότητα και διαχείριση πόρων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ανισότητες που αφορούν τη διαχείριση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων. Η ιδιωτικοποίηση των υδάτινων δικτύων, η ανεξέλεγκτη βιομηχανική ρύπανση και η μεταφορά τοξικών αποβλήτων προς χώρες του παγκόσμιου Νότου αποκαλύπτουν τις σκοτεινές πτυχές της λεγόμενης «βιώσιμης ανάπτυξης» των ανεπτυγμένων οικονομιών.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Βερζές, ακόμα και οι τρέχουσες πρωτοβουλίες της «πράσινης μετάβασης» συχνά αδυνατούν να αγγίξουν τον πυρήνα του προβλήματος, εφόσον διατηρούν τις ίδιες δομές εκμετάλλευσης και εξάντλησης του ανθρώπινου δυναμικού. Το ζητούμενο, καταλήγει, είναι η επαναθεμελίωση των ζωτικών αναγκών —από το δικαίωμα σε καθαρό αέρα έως την αξιοπρεπή διαβίωση— ως κοινών, μη εμπορευματοποιήσιμων αγαθών για ολόκληρη την κοινωνία.

