Ως μια ιστορική καμπή και μια πραγματικά «χρυσή ευκαιρία» για την ουσιαστική αναγνώριση των ιδιαιτεροτήτων της νησιωτικής Ελλάδας χαρακτηρίστηκε η ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μας, στο πλαίσιο των εργασιών του ετήσιου συνεδρίου της ΚΕΔΕ. Στη θεματική συνεδρία για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και την Εδαφική Συνοχή, τέθηκε εμφατικά η ανάγκη να αποτυπωθεί η νησιωτική διάσταση οριζόντια σε όλες τις ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο για τα νησιά και τις παράκτιες περιοχές
Κομβικό σημείο των συζητήσεων αποτέλεσε το υπό επεξεργασία σχέδιο έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ενίσχυση της πολιτικής συνοχής στα νησιά και τις παράκτιες ζώνες της Ε.Ε. Όπως υπογράμμισε ο δήμαρχος Κυθήρων και πρόεδρος της Επιτροπής Νήσων της ΚΕΔΕ, Ευστράτιος Χαρχαλάκης, πρόκειται για την πρώτη συγκροτημένη απόπειρα διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Η έκθεση αναγνωρίζει τη νησιωτικότητα ως μόνιμο διαρθρωτικό μειονέκτημα, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη γεωγραφική απομόνωση, το υψηλό κόστος διαβίωσης, τη λειψυδρία, τη δημογραφική κάμψη και τη δυσχέρεια πρόσβασης σε υπηρεσίες πρώτης γραμμής. Παράλληλα, αναδεικνύει τον στρατηγικό ρόλο των 27.000 ευρωπαϊκών νησιών στην ασφάλεια των θαλασσίων οδών και στις ενεργειακές διασυνδέσεις. Ενόψει της ελληνικής προεδρίας την 1η Ιουλίου 2027, ο κ. Χαρχαλάκης εισηγήθηκε τη διοργάνωση ευρωπαϊκής διάσκεψης σε ακριτικό νησί με στόχο την υπογραφή δεσμευτικού κειμένου για τη νησιωτικότητα.
Στοχευμένα μέτρα, νερό και στελέχωση
Στην ανάγκη εγκατάλειψης των οριζόντιων κριτηρίων εστίασε ο γενικός γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, Φώτης Μάγγος, τονίζοντας πως οι μικροί νησιωτικοί δήμοι δεν διαθέτουν τις διοικητικές υποδομές των μεγάλων αστικών κέντρων. Σχετικά με την ακτοπλοΐα, σημείωσε ότι οι διαθέσιμοι πόροι για τις άγονες γραμμές ενισχύθηκαν κατά 38 εκατ. ευρώ ετησίως, ζητώντας παράλληλα εξορθολογισμό του μεταφορικού ισοδύναμου υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη λειψυδρία, με την πρόταση θέσπισης ενός «υδατικού ισοδύναμου» για την κάλυψη του υπέρμετρου κόστους υδροδότησης και την κατάρτιση εθνικού μητρώου αφαλατώσεων. Για το οξύτατο πρόβλημα στελέχωσης των δομών υγείας, προτάθηκε η πρωτοβουλία «Γιατρός από τον τόπο σου, για τον τόπο σου», με μοριοδότηση μαθητών από μικρά νησιά ώστε να επιστρέφουν επαγγελματικά στις εστίες τους.
Ανεκπλήρωτες δεσμεύσεις και τοπικές αντιδράσεις
Από την πλευρά του, ο βουλευτής Δωδεκανήσου και πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών της Βουλής, Μάνος Κόνσολας, καυτηρίασε το γεγονός ότι μέτρα νησιωτικότητας που θεσμοθετήθηκαν ήδη από το 2014 παραμένουν ανενεργά. Αναφέρθηκε στην επιτακτική ανάγκη επαναφοράς των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ ως πάγιο αντιστάθμισμα της νησιωτικής απομόνωσης και όχι ως μέτρο συνδεδεμένο με το μεταναστευτικό, προτείνοντας ταυτόχρονα τη σύσταση Περιφερειακού Ταμείου.
Την αγωνία της για τη βιωσιμότητα του Δικτύου Αειφόρων Νήσων (ΔΑΦΝΗ) εξέφρασε η δήμαρχος Τήλου, Μαρία Καμμά, ζητώντας τροποποίηση στον Κώδικα Δήμων ώστε να μην οδηγηθεί σε παράλυση ένας φορέας με μακρά διαδρομή στην πράσινη ανάπτυξη. Επεσήμανε επίσης τα προβλήματα από τις οριζόντιες προδιαγραφές στην αγροτική οδοποιία και τα εμπόδια στη λειτουργία ενεργειακών κοινοτήτων.
Σε ιδιαίτερα οξύ τόνο κινήθηκε η παρέμβαση του δημάρχου Αστυπάλαιας, Νίκου Κομηνέα, ο οποίος εξέφρασε έντονη δυσπιστία για την υλοποίηση των εξαγγελιών. Περιγράφοντας τις σοβαρές ελλείψεις στη διασύνδεση του νησιού με την έδρα του νομού και τα κέντρα υγείας, τόνισε ότι οι αυξήσεις κονδυλίων δεν επαρκούν αν δεν αναθεωρηθεί εκ βάθρων ο τρόπος σχεδιασμού των ακτοπλοϊκών δρομολογίων με γνώμονα τον κάτοικο.

